“Tháng Hai đừng bỏ áo bông, tháng Ba còn tuyết hoa lê.” Câu tục ngữ cổ xưa chứa đựng trí tuệ dân gian này đã diễn tả sinh động sự cần thiết của việc “che chắn mùa xuân”.
Khi mùa đông chuyển sang mùa xuân, thời tiết lúc ấm lúc lạnh, “che chắn mùa xuân” cũng trở thành bí quyết giữ gìn sức khỏe của nhiều người. Tuy nhiên, nhiều người chỉ hiểu “che chắn mùa xuân” đơn thuần là mặc một áo nữa.
“Che chắn mùa xuân”, thật sự đơn giản như vậy sao?
Liu Ying, phó giám đốc khoa y học cổ truyền của Bệnh viện Nhân dân thứ ba ở Từ Xuyên, cho biết vào mùa xuân, khí dương bắt đầu phát triển và cơ thể cũng dần tỏa ra khí dương. Nhưng vào thời điểm này, nhiệt độ biến động lớn, nếu quá sớm bỏ áo dày dễ khiến cơ thể bị lạnh, từ đó gây ra cảm cúm, viêm phế quản, viêm khớp và các bệnh khác. “‘Che chắn mùa xuân’ là việc tăng giảm quần áo dựa vào sự thay đổi nhiệt độ, giúp bảo vệ khí dương của cơ thể, tăng cường sức đề kháng và tránh bị bệnh.”
Han Guojing, phó giám đốc khoa hô hấp của Trung tâm Y tế Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, so sánh cơ thể như một “hệ thống điều hòa không khí thông minh” chính xác, trung tâm điều chỉnh nhiệt độ của vùng dưới đồi cần 7-14 ngày để thích nghi với những thay đổi nhiệt độ theo mùa. “Khi mùa xuân còn lạnh mà đột ngột giảm áo, tương đương với việc tắt đột ngột ‘chương trình điều chỉnh nhiệt độ’ đang khởi động, cơ thể khó có thể chịu đựng.”
Các nghiên cứu y học hiện đại cho thấy, khi chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm vượt quá 8°C, khả năng miễn dịch của cơ thể giảm 30%, đây cũng là yếu tố chính dẫn đến sự gia tăng bệnh lý về đường hô hấp.
“Che chắn mùa xuân” mang lại tầm quan trọng rõ ràng đối với sức khỏe. Vậy nên, làm thế nào để “che chắn” đúng cách?
Liu Ying nhấn mạnh, “che chắn mùa xuân” cần tập trung bảo vệ năm “cánh cửa nhiệt độ” là đầu, cổ, bụng, cổ tay và chân. Cô giải thích rằng, y học cổ truyền cho rằng “đầu là nơi hội tụ của tất cả các nguồn dương”, khí dương dễ mất đi từ đầu, vì vậy ra ngoài đội mũ giúp giữ lại khí dương; cổ là “ngã tư” của khí dương, nếu bị lạnh sẽ ảnh hưởng đến sự vận hành của khí dương, quàng khăn giữ ấm cho cổ sẽ bảo vệ vùng này; bụng có nhiều cơ quan quan trọng, đặc biệt là tỳ vị thích ấm, sợ lạnh, mặc áo lót để giữ ấm bụng sẽ giúp bảo vệ sức khỏe của tỳ vị; vùng cổ tay có lớp mỡ dưới da mỏng, cần chú ý giữ ấm; đôi chân cũng không thể bỏ qua, giữ ấm cho bàn chân sẽ giúp toàn thân ấm áp.
Làm thế nào để che chắn đúng cách, đúng mức độ và thời gian?
“Quy tắc 1515” của Phòng thí nghiệm Khí tượng Y tế của Cục Khí tượng Trung Quốc chỉ ra rằng, khi chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm trong ba ngày liên tục vượt quá 15°C, cần kích hoạt chế độ “che chắn mùa xuân”; khi nhiệt độ cao nhất ổn định vượt quá 15°C và duy trì hơn 7 ngày thì có thể từ từ giảm bớt quần áo.
Liu Ying gợi ý rằng, trong thời gian “che chắn mùa xuân”, có thể áp dụng phương pháp “mặc ba lớp”, đó là lớp trong cùng hút ẩm và thoáng khí, lớp giữa giữ ấm, lớp ngoài chống gió và nước. Người già có thể áp dụng phương pháp mặc “hành tây” bằng cách mặc nhiều lớp áo mỏng, để có thể tăng giảm theo cảm giác cơ thể; trẻ em cần tuân thủ nguyên tắc “ít hơn một áo so với người lớn”, tuyệt đối không quấn quá nhiều để tránh gây ra hội chứng quá nóng; đối với những người tập thể dục, kiểu “che chắn mùa xuân” với nhiều mồ hôi là không thích hợp, nên chọn trang phục thoáng khí và nhanh khô và thay đồ kịp thời sau khi tập luyện.
“Che chắn mùa xuân”, không chỉ đơn giản là mặc thêm một áo, mà quan trọng hơn là thích ứng với thời tiết. Đúng như trong “Hoàng Đế Nội Kinh” đã nói “hàn tà giả phong, nên tránh ở thời điểm”, khi chúng ta biết hợp tác với nhịp điệu tự nhiên, sẽ dễ dàng giúp cơ thể vượt qua mùa “thay đổi” này một cách êm đềm.